12 sty 2024
Jesteśmy kilka dni przed zakończeniem okresu polowań na sarny. Ten parzystokopytny ssak z rodziny jeleniowatych jest najliczniej występującym dzikim jeleniowatym w naszym kraju. O dziwo, mało wiemy o tych wspaniałych zwierzętach, które są nietypowe i wyjątkowo interesujące!
Kandydaci na myśliwych już od początku swojej przygody łowieckiej tj. od stażu mogą zauważyć, jak bardzo nietypowym zwierzęciem jest sarna. Kiedy jednak zagłębią się w literaturę łowiecką i przystąpią do kursu dla myśliwych organizowanych przez Polski Związek Łowiecki, bramy wiedzy otwierają się dla nich otworem i wówczas, mogą przekonać się jak natura tworzy piękne i różnorodne gatunki, które żyjąc w dziczy, muszą codziennie zmagać się z przeciwnościami i trudami życia.
Ale! Jak to zwykle bywa z literaturą i teorią - życie weryfikuje wszystko. Myśliwi to wiedzą, ale do tego potrzeba obcować z naturą, żyć w łowisku, obserwować i ponosić odpowiedzialność za swoje działania.
Sarna, jak już wcześniej wspomniano jest najliczniejszym gatunkiem z rodziny jeleniowatych w Polsce. Średnio masa tego zwierzęcia, może wynosić około 20 kilogramów i różni się ona w różnych rejonach Polski. Istotny wpływ na masę i kondycję zwierzęcia ma oczywiście biotop - czyli upraszczając - teren naturalny, w którym żyje dany osobnik. Dzisiaj, wyróżniamy dwie grupy saren - sarnę leśną i sarnę polną, z czego ta druga, sarna polna będzie nieco większa od sarny leśnej, gdyż przebywa w terenie o łatwiejszym dostępie do pokarmu i słońca.
Oczywiście, jak wszędzie w naturze, także i wśród saren występują samce i samice. Samce w gwarze łowieckiej, nazywa się kozłami lub rogaczami, samice nazywa się kozami. Młode sarny w wieku juwenalnym, tj. takim gdzie nie jesteśmy w stanie określić jeszcze jego płci, nazywamy koźlęciem.
Dla czytelnika nie związanego lub niezbyt zainteresowanego przyrodą jest to bardzo ważna informacja! Często słyszymy, że ludzie mylą sarnę z jeleniem, mówiąc potocznie, że "sarna to żona jelenia". Nic bardziej mylnego!
Sarna jest wspaniałym zwierzęciam i zasługuje na to, byśmy mieli o niej przynajmniej podstawowe informacje.
Jak już napisano, kozy i kozły dają życie nowemu pokoleniu tj koźlęciom.
W poprzednich wpisach, dodanych w okresie wakacji tj. lipcu - sierpniu, przybliżyłem sezon godowy saren tj. ruję. Kiedy sarna koza zostanie zapłodniona przez kozła w okresie letnim, zarodek nie rozwija się od razu. Od około sierpnia do stycznia, sarna przebywa w tzw. ciąży utajonej. Zarodek, przebywający w formie blastuli zaczyna rozwijać się właśnie w styczniu, tak więc bardzo trudnym dla zwierzyny okresie, gdzie nie ma zbyt wiele pokarmu! Ten fakt chyba sam przez siebie udowadnia jak wspaniałym gatunkiem i przede wszystkim jak silnym zwierzęciem jest sarna! Przyszła mama koza musi sprostać trudom i wyzwaniom i na przełomie maja i czerwca wydać na świat jedno, lub dwa koźlęta.
Z samcami jest trochę inaczej. Od marca/kwietnia do października, dymorfizm płciowy łatwo daje nam rozpoznać i rozróznić samca od samicy, gdyż kozły posiadają poroże! Poroże to kość, którą zwierze buduje i zrzuca w wpływ na to mają hormony. Wprawne oko, nawet w styczniu może dostrzec niewielkie guzy na łbach kozłów. Jest to poroże obudowane scypułem, tj silnie unerwioną i ukrwioną warstwą skóry. Samce będą budować swoje poroża do kwietnia, a kiedy będzie ono ostatecznie rozwinięte, somatotropina - hormon odpowiadający za rozwój poroża, zostanie wyhamowana przez testosteron, który utwardzi nowo wybudowane poroże. Wówczas kozioł zacznie ścierać scypuł ze swoich parostków. Co przemawia za wyjątkowością samców sarny? Otóż, jako jedyny jeleniowaty, jest najdłużej płodny! Tak! Jeleniowate to taki wyjątkowy gatunek, który swoją płodność determinuje posiadaniem poroża, a kozły choć najmniejsze, najdłużej są płodne i chyba nie oddałyby tego przywileju!
Dodatkowo należy zaznaczyć, że kozły budują poroże w okresie zimowym, co może przyczynić się do przemarznięcia scypułu i wad poroża - co za tym idzie osłabienia danego osobnika.
Sarna jest zwierzęciem terytorialnym. W okresie zimowym, przebywa w tzw. rudlach - czyli grupach od kilku do kilkunastu osobników. W okresie letnim rudle się rozpadają a kozy wychowyują swoje młode. Samce zaś bronią zajętych przez siebie terytoriów.
Sarny potrafią prowadzić bardzo skryty tryb życia. Gdy zwierzyna wyczuwa zagrożenie, potrafi skryć się w lasach i remizach, tak że bardzo trudno ją wypatrzeć.
Niestety bardzo dużo saren pada ofiarą wilków. Gatunek ten nie należy do długodystansowców, jest raczej sprinterem przez co zagoniony przez wilki lub psy często pada ich ofiarą.
Długo można byłoby się rozpisywać o tych wspaniałych zwierzętach, a i pewnie niejeden przewód doktorski traktuje o sarnach. Jedno jest pewne, sarna jest wspaniałym i rodzimym gatunkiem polskiej fauny, dlatego należy mieć o tych zwierzętach podstawową wiedzę.